W dniu 5 marca br. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowana została kolejna wersja projektu nowej ustawy o kredycie konsumenckim (wersja z dnia 25 lutego 2026 r.). Kasa Krajowa reprezentuje interesy spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych m.in. przed organami administracji państwowej, a także wyraża opinie o projektach aktów prawnych dotyczących kas. Realizując powyższe obowiązki Kasa Krajowa przedstawiła Wnioskodawcy – Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, poniższe stanowisko do ww. projektu.
UWAGI OGÓLNE DO PROJEKTU, UZASADNIENIA I OSR
W ocenie Kasy Krajowej, także w obecnej wersji projektu, szereg proponowanych rozwiązań nie będzie służyć interesom konsumentów, lecz interesom podmiotów wykorzystujących ich roszczenia. Ponadto przyjęte przez wnioskodawcę rozwiązania stanowić mogą istotne zagrożenie dla stabilności finansowej sektora finansowego w Polsce, a zwłaszcza instytucji ustawowo upoważnionych do udzielania kredytów, co w konsekwencji może zepchnąć do szarej strefy tych konsumentów, którzy nie mogą uzyskać kredytu w tych podmiotach. Projekt w istotnym zakresie w dalszym ciągu nie uwzględnia stanowiska Komitetu Stabilności Finansowej z 25 marca 2025 r., który działając w zakresie nadzoru makroostrożnościowego, zidentyfikował ryzyko systemowe w krajowym systemie finansowym związane ze stosowaniem sankcji kredytu darmowego – uprawnienia zdefiniowanego w art. 45 obecnie obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim. Proponowana przez wnioskodawcę regulacja nadal nie zapewnia równowagi w ochronie interesów konsumentów i kredytodawców, uznając, że kredytodawcy są zawsze silniejszą stroną stosunku prawnego, co w konsekwencji prowadzi do zaproponowania rozwiązań skutkujących nadmiernym obciążeniem ryzykiem prawnym legalnej działalności w zakresie udzielania kredytów konsumenckich. Proponowane rozwiązania, w przypadku ich wejścia w życie, w efekcie wpływać będą negatywnie na interesy samych konsumentów, których teoretycznie powinny chronić. Jest to szczególnie widoczne w działalności spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, mogących udzielać kredytów wyłącznie swoim członkom, którzy są, co do zasady, ich jedynymi właścicielami. Członkami spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych są, co do zasady, osoby fizyczne, w znaczącej większości przypadków – konsumenci.
W takiej sytuacji zwiększone przez projektowaną ustawę ryzyko prawne działalności kredytowej w zakresie udzielania kredytów konsumenckich – stanowiącej największy segment działalności kredytowej kas – obciążać będzie samych konsumentów jako ich członków i jednocześnie udziałowców.
W ocenie Kasy Krajowej projektowana ustawa powinna implementować obie dyrektywy w sposób uwzględniający w znacznie większym stopniu niż to czyni obecna wersja projektu m.in. negatywne doświadczenia związane z korzystaniem z rozwiązań zawartych w obecnie obowiązującej ustawie o kredycie konsumenckim, w tym w zakresie sankcji kredytu darmowego oraz ujawnionych ryzyk, związanych ze zmieniającymi się interpretacjami obowiązujących norm, kształtowanymi przez orzecznictwo krajowe i unijne oraz interpretacje organów nadzoru i organów ochrony interesów konsumentów. W efekcie tego , zgodnie z aktualnymi przepisami prawa kredytodawcy narażeni są na sankcje działań, co do których mogli być w sposób usprawiedliwiony przekonani, że są one prawidłowe i zgodne z obowiązującymi regulacjami, a które dopiero w przyszłości zostały zakwestionowane wskutek zmiany interpretacji orzeczniczej lub administracyjnej. Projekt, także w obecnej wersji, nie zapobiega tej sytuacji. Obecnie obowiązujące regulacje, nakładające sankcje na kredytodawców, okazały się nadmiernie restrykcyjne i niewiążące skali ewentualnych naruszeń ze szkodą konsumenta lub skalą zawinienia kredytodawcy oraz skalą ewentualnego naruszenia. W praktyce beneficjentami tych działań w dużym stopniu okazali się nie sami konsumenci, a różnego rodzaju podmioty nabywające od nich roszczenia lub reprezentujące ich w postępowaniach sądowych. Jednocześnie należy wskazać, że część rozwiązań proponowanych w projekcie ma na celu walkę z nieprawidłowościami niewystępującymi w istotnej skali na polskim rynku, ze względu na jego ukształtowanie i praktykę, ale w praktyce może zostać wykorzystane ze szkodą dla kredytobiorców.
Kasa Krajowa pragnie także wskazać, że proponowana w projekcie regulacja dotycząca ochrony konsumenta przed niekorzystnymi cesjami prawdopodobnie wywoła jedynie ograniczone skutki i w praktyce nic nie zmieni w sferze ochrony konsumenta, gdyż firmy odszkodowawcze już jakiś czas temu zmieniły model dochodzenia roszczeń związanych z Sankcją Kredytu Darmowego (dalej: „SKD”) dochodzonych na gruncie obecnie obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim, z uwagi na fakt, że bardzo duża liczba umów cesji była uznawana przez sądy za nieważne (naruszenie zasad współżycia społecznego, przekroczenie zasady swobody umów). Obecnie obserwowana jest kolejna fala powództw, gdzie ci sami pełnomocnicy, którzy reprezentowali kancelarie odszkodowawcze, reprezentują konsumentów w procesach jako ich pełnomocnik, bez cesji, natomiast strategia procesowa nie uległa zmianie, blankietowe oświadczenia SKD, blankietowe zarzuty naruszeń z art. 30 obecnie obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim, bez jakiejkolwiek indywidualizacji. Sytuacja ta jest o tyle gorsza, że sąd nie ma w takich przypadkach tak naprawdę środków prawnych, aby zbadać czy umowa pomiędzy pełnomocnikiem a konsumentem nie narusza praw konsumenta, a doświadczenia procesowe sektora jednoznacznie wskazują, że stosunek jest ułożony z niekorzyścią dla konsumenta. Kasa Krajowa pragnie ponownie poddać pod rozwagę projektodawcy czy wprowadzenie obostrzeń jedynie dla rynku finansowego, bez jednoczesnego uregulowania działalności kancelarii odszkodowawczych dla roszczeń konsumenckich oraz zmiany procedury cywilnej w celu wyposażenia sądów w narzędzia eliminujące nadużycia procesowe i blankietowe powództwa, nie spowoduje, że zamiast ochrony interesów konsumentów, projektowane rozwiązania staną się jedynie źródłem transferu od kredytodawców do kancelarii odszkodowawczych reprezentujących konsumentów jedynie pod pretekstem ich ochrony.
Praktyka podobna do wskazanej powyżej miała miejsce także w innych krajach UE, pod rządami regulacji implementujących w nich obecnie obowiązującą dyrektywę o kredycie konsumenckim, a zaobserwowane nadużycia stały się przedmiotem reakcji judykatury i ustawodawcy.
Kasa Krajowa poniżej ponownie wskazuje na przykład przedstawiony w opinii do poprzedniej wersji projektu, w związku z jego niewykorzystaniem przez projektodawcę w procedowanej obecnie wersji projektu. W prawie francuskim wprowadzono rozwiązania legislacyjne uniemożliwiające w ogóle skuteczne kwestionowanie RRSO bez wykazania rzeczywistej szkody majątkowej po stronie konsumenta (Artykuł L341-1 Code de la consommation [Kodeks konsumencki], wersja obowiązująca od 19 lipca 2019 r., https://www.legifrance.gouv.fr/codes/id/LEGIARTI000038782736/2019-07-19),
co było odpowiedzią ustawodawcy francuskiego na „zalewanie” sądów cywilnych coraz większą ilością spraw na tym tle. Ponadto jeszcze przed tą zmianą legislacyjną pojawił się judykat zmierzający w tym właśnie kierunku, zauważając – podobnie jak w niniejszej sprawie – że wskaźnik RRSO (fr. TEG) w danej sprawie „nie działał na niekorzyść” pożyczkobiorców, bo był błędnie zawyżony (wyrok francuskiego Sądu Kasacyjnego z dnia 12 października 2016 r., numer skargi: 15-25034, Pierwsza Izba Cywilna, https://juricaf.org/arret/FRANCE-COURDECASSATION-20161012-1525034). Analogiczne rozwiązanie powinno – w ocenie Kasy Krajowej – zostać wprowadzone do polskiego porządku prawnego.
ZAKRES PRZEDMIOTOWY
Kasa Krajowa podtrzymuje propozycję uzupełnienia art. 3 ust. 1 nowej wersji projektu poprzez dodanie pkt 4a w następującym brzmieniu:
„4a) o kredyt, którego całkowita kwota przekracza równowartość 100.000 EUR według średniego kursu NBP waluty, w której został udzielony kredyt z dnia zawarcia umowy kredytowej.”.
Ponadto w celu usunięcia ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie stosowania ustawy do tzw. debetu nieprawidłowego, powstałego w wyniku zdarzeń faktycznych bez wcześniejszego zawierania umowy o kredyt w rachunku bieżącym lub w zakresie wykraczającym poza przyznany na podstawie takiej umowy kredyt w rachunku bieżącym, Kasa Krajowa proponuje uzupełnić regulację art. 2 projektowanej ustawy poprzez dodanie ust. 2a w następującym brzmieniu:
„2a. Za umowę o kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym nie uważa się debetu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym powstałego w wyniku wykonania transakcji płatniczej w ciężar rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub obciążenia tego rachunku z innego tytułu bez uprzedniego zawarcia przez konsumenta umowy o kredyt w rachunku bieżącym lub w razie uprzedniego zawarcia takiej umowy – w wysokości przekraczającej udzielony kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym.”.
OCENA ZDOLNOŚCI KREDYTOWEJ
Kasa Krajowa pragnie ponownie wskazać, że co prawda z dyrektywy CCDII wynika obowiązek przeprowadzania oceny zdolności kredytowej w interesie konsumentów w celu zapobieżenia nieodpowiedzialnemu udzieleniu kredytu i nadmiernemu zadłużeniu, jednak nie jest to jedyny cel dokonania oceny zdolności kredytowej. W przypadku bowiem instytucji ustawowo upoważnionych do udzielania kredytów, do których ma zastosowanie art. 70 Prawa bankowego (wprost w przypadku banków i odpowiednio w przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych) ocena zdolności kredytowej ma na celu, niezależnie od celu wskazanego w dyrektywie CCDII, także ochronę depozytów gromadzonych w tych instytucjach przez ich klientów (w przypadkach kas będących ich członkami), które na gruncie odrębnych przepisów, i w zakresie w nich określonych, objęte są gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego finansowanymi ze środków odpowiednich funduszy pochodzących obecnie ze składek tych instytucji. Pominięcie tego czynnika w ocenie zdolności kredytowej może rodzić ryzyko dla bezpieczeństwa depozytów, niezakłóconego funkcjonowania systemu gwarancji depozytów oraz stabilności systemu finansowego. W związku z powyższym Kasa Krajowa ponownie wnosi o dodanie w art. 29 po ust. 2 nowego ust. 2a w brzmieniu:
„2a. Stosowanie ust. 2 nie wyłącza, w przypadku instytucji ustawowo upoważnionych do udzielania kredytów, stosowania art. 70 Prawa bankowego.”.
Zgodnie z motywem 57 dyrektywy, w celu dokonania oceny sytuacji kredytowej konsumenta, kredytodawca powinien także dokonać sprawdzenia w bazach danych o kredytach. Okoliczności prawne i faktyczne mogą wymagać zróżnicowania zakresu takiego sprawdzenia. Aby zapobiec jakimkolwiek zakłóceniom konkurencji między kredytodawcami, kredytodawcy, którzy podlegają nadzorowi i w pełni przestrzegają rozporządzenie (UE) 2016/679, powinni mieć dostęp do prywatnych lub publicznych baz danych o kredytach dotyczących konsumentów.
W konsekwencji Kasa Krajowa proponuje zastąpienie w art. 30 ust. 5 wyrazów „w co najmniej dwóch bazach danych” wyrazami „w co najmniej jednej bazie danych” lub wyrazami „w odpowiedniej bazie lub bazach danych”.
Także w całości projektowany art. 32 nie stanowi implementacji dyrektywy CCDII. Proponowana regulacja określa, że obowiązek wykazania, iż kredytodawca dokonał oceny zdolności kredytowej w sposób zgodny z wymogami art. 29 oraz art. 30, spoczywa na kredytodawcy lub jego następcach prawnych. Brak konieczności wykazania naruszenia może generować istotne ryzyko nadużyć ze strony podmiotów reprezentujących konsumentów (brak wymogu uzasadnienia/wskazania podstaw zakwestionowania dokonanej przez kredytodawcę, w tym kasę, oceny). W przykładach skrajnych może prowadzić to do masowego, bezpodstawnego kwestionowania dokonywanej przez kasy lub innych kredytodawców oceny zdolności kredytowej. Klient na gruncie przepisów ustawy będzie dysponował szeregiem uprawnień co do możliwości uzyskania od kredytodawcy informacji, w tym wyjaśnień, dotyczących dokonanej oceny zdolności kredytowej – a zatem będzie dysponował informacjami/ dokumentami, w oparciu o które może wywodzić i uzasadniać potencjalne naruszenia. W związku z powyższym Kasa Krajowa ponownie wnosi o skreślenie art. 32 w całości, jako rodzącego potencjalne ryzyko nadużyć na szkodę kredytodawców.
Jak wynika z proponowanego brzmienia art. 39 kredytodawca dokonuje ponownej oceny zdolności kredytowej na podstawie uaktualnionych informacji przed każdym znacznym zwiększeniem całkowitej kwoty kredytu konsumenckiego po zawarciu umowy o kredyt konsumencki. Dyrektywa CCDII stanowi bowiem w art. 18 ust. 10, że w przypadku uzgodnienia przez strony zmiany całkowitej kwoty kredytu po zawarciu umowy o kredyt, państwa członkowskie zapewniają, aby na kredytodawcy spoczywał obowiązek ponownego dokonania oceny zdolności kredytowej konsumenta na podstawie zaktualizowanych informacji, zanim zostanie przyznane jakiekolwiek znaczące zwiększenie całkowitej kwoty kredytu. Z uwagi na fakt, że wskazana powyżej propozycja wydaje się nie oddawać brzmienia dyrektywy w sposób poprawny, Kasa Krajowa ponownie wnosi o nadanie art. 39 projektu następującego brzmienia:
„Art. 39. W przypadku uzgodnienia przez strony znaczącej zmiany całkowitej kwoty kredytu po zawarciu umowy o kredyt, kredytodawca, przed znaczącym zwiększeniem całkowitej kwoty kredytu konsumenckiego, dokonuje ponownej oceny zdolności kredytowej na podstawie uaktualnionych informacji.”.
Ponadto, w celu uniknięcia ocennej decyzji co oznacza pojęcie „znaczące zwiększenie całkowitej kwoty kredytu”, Kasa Krajowa ponownie proponuje dodanie po art. 39 art. 39a w brzmieniu:
„Art. 39a. Znaczące zwiększenie całkowitej kwoty kredytu konsumenckiego oznacza zwiększenie o co najmniej 50% pierwotnej całkowitej kwoty kredytu konsumenckiego przed jej zwiększeniem.”.
Z kolei projektowany art. 40 nie stanowi implementacji dyrektywy CCDII – w dyrektywie CCDII brak jest bowiem jego odpowiednika. Zauważyć także należy, że naruszenie art. 29 projektu ustawy (obowiązek dokonania oceny zdolności kredytowej w interesie konsumenta w celu zapobieżenia nieodpowiedzialnemu udzielaniu kredytów i nadmiernemu zadłużeniu) objęte jest m.in. sankcją wynikającą z projektowanego art. 66 ust. 3, zgodnie z którą w przypadku naruszenia m.in. tego przepisu konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie o kredyt konsumencki. Kasa Krajowa ponownie podnosi, że w Polsce, co do zasady, nie występuje problem przekredytowania w związku z brakiem badania zdolności kredytowej lub jej nieprawidłowym badaniem. Kredytodawcy ustawowo uprawnieni do udzielania kredytów obowiązani są do oceny zdolności kredytowej na podstawie odpowiednio – ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych lub Prawa bankowego, kwestie te objęte są także odpowiednimi rekomendacjami Komisji Nadzoru Finansowego adresowanymi do tych kredytodawców. Obecnie obowiązująca ustawa o kredycie konsumenckim obowiązkiem tym objęła także firmy pożyczkowe oraz poddała je nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Kredytodawcy ci zostali także objęci mechanizmami wymiany informacji o zadłużeniu ich klientów na podstawie regulacji Prawa bankowego. Proponowane w projekcie rozszerzenie sankcji obejmuje naruszenia o charakterze ocennym, nieweryfikowalnym, umożliwiające dowolną interpretację. To powoduje, że sposób stosowania tej sankcji może zależeć od swobodnej interpretacji przesłanek niedookreślonych, o charakterze celowościowym, będących klauzulami generalnymi. To z kolei generuje ryzyko dotyczące całego rynku dochodzenia wierzytelności i obrotu wierzytelnościami. Tak zaprojektowana sankcja wprowadzi niepewność na poziomie systemowym. Łatwość i nieprzewidywalność jej stosowania może realnie wpłynąć na pogorszenie jakości portfela kredytów konsumenckich. W konsekwencji może przyczynić się do „sztucznego” wzrostu wskaźników NPL, co będzie stawiało polski rynek w gorszej pozycji konkurencyjnej i od strony nadzorczej będzie utrudniało właściwą ocenę kondycji tego rynku. Propozycja takiego brzmienia przepisu sankcyjnego, zawartego w art. 40 projektu, nie była poprzedzona właściwie żadną analizą wskazującą na potrzebę wprowadzenia tak skrajnego rozwiązania. Norma ta dotyczy naruszeń objętych także innymi sankcjami proponowanymi w projekcie (w art. 35 oraz art. 66 ust. 3), co dodatkowo narusza zasadę proporcjonalności i wprowadza zbędną sankcję.
W konsekwencji Kasa Krajowa ponownie proponuje skreślić art. 40 w całości.
WSPÓŁPRACA Z BIURAMI INFORMACJI KREDYTOWEJ/ GOSPODARCZEJ
Art. 43 ust. 3 obecnej wersji projektu nakłada na kredytodawców obowiązek przekazywania informacji nie tylko BIK ale także BIGom, przy czym ust. 5 uzależnia to przekazanie od uzyskania od konsumenta upoważnienia na piśmie w postaci papierowej lub elektronicznej. Normy te mogą budzić wątpliwości, gdyż zapis ustępu 3 brzmi tak jakby zawierał obowiązek, natomiast z ust. 5 wynika, że warunkiem przekazania takich informacji w trybie ust. 3 jest jednak uzyskanie upoważnienia konsumenta.
W związku z powyższym Kasa Krajowa proponuje zastąpienie w art. 43 ust. 3 wyrazów „przekazuje się” wyrazami „mogą być przekazane, w sytuacji określonej w ust. 5”.
UMOWA O KREDYT KONSUMENCKI
Zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy CCDII Państwa członkowskie zapewniają, aby kredytodawcy i pośrednicy kredytowi nie domniemywali, że konsument wyraził zgodę na zawarcie dowolnej umowy o kredyt lub zakup usług dodatkowych przedstawionych za pomocą opcji domyślnych. Opcje domyślne obejmują domyślnie zaznaczone pola. Na gruncie polskiego porządku prawnego zgodę konsumenta należy rozumieć jako złożenie przez niego oświadczenia woli w rozumieniu kodeksu cywilnego.
W związku z powyższym Kasa Krajowa ponownie wnosi o nadanie art. 46 ust. 2 następującego brzmienia:
„2. Zakazuje się domniemywania, że konsument złożył oświadczenie woli o zawarciu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o usługę dodatkową, w szczególności przez milczącą zgodę, opcje domyślne lub niepodjęcie działania. Brak oświadczenia woli konsumenta oznacza, że nie doszło do zawarcia umowy.”.
W konsekwencji nadania art. 46 ust. 2 proponowanego powyżej brzmienia, sankcja zawarta w art. 66 stanie się zbędna, a zatem konsekwencją przyjęcia proponowanego przez Kasę Krajową brzmienia art. 46 ust. 2 powinno być także skreślenie art. 66 ust. 1 i 2. Skutkiem braku oświadczenia woli o zawarciu umowy ze strony konsumenta będzie bowiem brak umownego stosunku zobowiązaniowego między kredytodawcą a konsumentem.
W związku z określeniem w art. 47 ust. 6 okresu przechowywania umowy liczonego „od dnia zakończenia umowy” Kasa Krajowa pragnie wskazać, że pojęcie to jest nieprecyzyjne i wymaga zdefiniowania lub zastąpienia innym – bardziej jednoznacznym pojęciem – takim jak „spłata kredytu, a w przypadku braku spłaty w umownym terminie – od dnia uznania kredytu za niespłacalny przez kredytodawcę.”.
W celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych Kasa Krajowa ponownie proponuje dodanie w art. 48 po ust. 2 nowego ust. 3 w brzmieniu:
„3. W przypadku kredytowania pozaodsetkowych kosztów kredytu kredytodawca dodatkowo wskazuje w umowie o kredyt konsumencki kwotę kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu.”.
W ocenie Kasy Krajowej powyższa propozycja zgodna jest z wykładnią sądową, wyrażaną w znaczącej części wyroków sądowych, zapadających w odniesieniu do sankcji kredytu darmowego.
Kasa Krajowa pragnie także wskazać, że zawarty w art. 53 ust. 2 obowiązek zawarcia w informacji, o której mowa w art. 53 ust. 1, wymogu szczegółowego określenia stopy procentowej oprócz informacji o wysokości rat, ich liczbie i częstotliwości ich płatności, wykraczając poza zakres art. 23 ust. 1 dyrektywy CCDII, stanowi Gold Plating (nakładanie dodatkowych, zbędnych wymogów). Ponadto, w ocenie Kasy Krajowej, zawarte w projekcie sformułowanie „szczegółowe określenie stopy oprocentowania” jest nieprecyzyjne i jako takie może rodzić ryzyko kierowania przeciwko kredytodawcom nieuzasadnionych roszczeń opartych na odmiennej interpretacji szczegółowego określenia stopy oprocentowania w tej informacji.
Z tych przyczyn Kasa Krajowa ponownie proponuje skreślenie w art. 53 ust. 2 projektu wyrazów „stopy oprocentowania,”.
Ponadto Kasa Krajowa pragnie wskazać, że ograniczenie wartości przedmiotu zabezpieczenia, zawarte w art. 59 ust. 5 obecnej wersji projektu, znacząco może zwiększyć ryzyko niezaspokojenia kredytodawcy w przypadku braku dobrowolnej spłaty kredytu, co może zmniejszyć bezpieczeństwo kredytodawców będących instytucjami ustawowo upoważnionymi do udzielania kredytów i ich deponentów.
Z tych przyczyn Kasa Krajowa proponuje albo skreślić ust. 5 w art. 59 projektu w całości, albo dopisać w nim po wyrazach „umowy o kredyt konsumencki” wyrazy „udzielony przez innego kredytodawcę niż instytucja ustawowo upoważniona do udzielania kredytów”.
SANKCJA KREDYTU DARMOWEGO
Projektowany art. 66 ust. 1 stanowi, że w przypadku oddania przez kredytodawcę do dyspozycji konsumenta środków pieniężnych bez złożenia przez niego wniosku i uzyskania jego wyraźnej zgody wbrew przepisowi art. 46 ust. 1, na konsumenta nie nakłada się żadnych zobowiązań – w szczególności konsument nie jest zobowiązany do zwrotu tych środków pieniężnych. W związku z zaproponowaną przez Kasę Krajową modyfikacją treści art. 46 ust. 2 norma art. 66 ust. 1 i 2, w razie przyjęcia tej modyfikacji, jest zbędna, ze względu na wskazanie w propozycji Kasy Krajowej, że brak oświadczenia woli konsumenta skutkuje brakiem zawarcia umowy. Jednocześnie proponowana norma art. 66 ust. 1 wyłącza stosowanie regulacji kodeksu cywilnego, dotyczących nienależnego świadczenia i bezpodstawnego wzbogacenia, co w ocenie Kasy Krajowej jest sankcją nadmierną i niemającą uzasadnienia w regulacji implementowanej dyrektywy.
W obecnym stanie prawnym przepis o sankcji kredytu darmowego (SKD), zawarty w obecnie obowiązującej ustawie o kredycie konsumenckim, stanowi nieprawidłową (nadmiarową) implementację przepisów unijnych i wymaga nowelizacji. W pierwszej kolejności, biorąc pod uwagę to, jak w praktyce SKD jest wykorzystywana i jakie wiążą się z nią praktyczne problemy i ryzyka, trzeba wskazać, że projekt w istotnym zakresie nie uwzględnia stanowiska Komitetu Stabilności Finansowej z 25 marca 2025 r., który działając w zakresie nadzoru makroostrożnościowego, zidentyfikował ryzyko systemowe w krajowym systemie finansowym związane ze stosowaniem sankcji kredytu darmowego – uprawnienia zdefiniowanego w art. 45 obecnie obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim.
Art. 66 projektu powinien w pełni odzwierciedlać oczekiwania KSF wyrażone w Stanowisku z 25 marca 2025 r., tj.:
- przewidywać sankcję skuteczną i odstraszającą, lecz również proporcjonalną do skali naruszeń,
- powinien ograniczyć możliwość nadużywania przepisów prawnych służących ochronie konsumentów przez inne, profesjonalne grupy interesariuszy,
- zapewniać równowagę w relacjach kredytobiorców i kredytodawców.
Biorąc pod uwagę ww. oczekiwania KSF, instrumentalne wykorzystywanie przepisów o SKD oraz nieproporcjonalność przepisów, niezrozumiałe jest rozszerzanie zakresu stosowania sankcji na kolejne obowiązki informacyjne lub wręcz czynności faktyczne, jak również wprowadzanie jeszcze dalej idących (surowszych) sankcji. Realizacja wniosków KSF powinna być także zrealizowana poprzez ograniczenie SKD wyłącznie do obowiązków, których ocena czy zostały one spełnione, czy też nie, nie podlega subiektywnej interpretacji.
Dyrektywa CCDII nie nakazuje Państwom Członkowskim wprowadzania sankcji takiej jak SKD za uchybienie obowiązkowi oceny zdolności kredytowej.
Nowa regulacja wprowadza szereg równoległych rozwiązań mitygujących ryzyko przekredytowania. Projekt w zakresie SKD nie uwzględnia zasady proporcjonalności, gdyż wprowadza sankcje sprowadzające się do wzbogacenia konsumenta oraz katalog naruszeń, który wykracza poza te błędy lub naruszenia, które faktycznie mogą godzić w interesy konsumentów i wpływać na ich ocenę o zakresie zobowiązania i decyzję co do zawarcia umowy, tj. te, w zakresie których wypowiadał się TSUE oceniając proporcjonalność sankcji.
W celu uwzględnienia wyroku C-472/23 należy, w ocenie Kasy Krajowej, doprecyzować, że sankcją objęte są dane naruszenia, jeśli mogły one pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania. Natomiast zaproponowany bardzo szeroki katalog naruszeń ustawy, które skutkowałyby zastosowaniem sankcji kredytu darmowego, obejmuje nawet naruszenia, które odnoszą się do jednorazowego zdarzenia w toku obowiązywania umowy kredytowej (np. do art. 52 ust. 1 pkt 1, który dotyczy przekazania konsumentowi informacji przed zawarciem aneksu). Należy wskazać, że pozbawianie kredytodawcy prawa do odsetek w całym toku obowiązywania umowy kredytowej za jednorazowe lub krótkookresowe zdarzenie byłoby sankcją nieproporcjonalną.
Podkreślić należy, że, jak wskazano wyżej, w dyrektywie CCDII nie zawarto takich sankcji za naruszenia przepisów ustawy. Jedynie motyw 52 preambuły daje państwom członkowskim możliwość wprowadzenia skutecznych środków ochrony prawnej dla konsumentów. Co więcej, wątpliwość budzi skuteczność stosowania sankcji kredytu darmowego nawet w reżimie dotychczasowej ustawy o kredycie konsumenckim, której celem miało być zwiększenie ochrony konsumentów. W większym stopniu przyczyniła się ona jednak do zwiększenia zarobków firm skupujących długi niż do faktycznej ochrony konsumentów, na co zwrócił także uwagę Komitet Stabilności Finansowej w przywołanym wyżej stanowisku dotyczącym ryzyka związanego z sankcją kredytu darmowego. Projektowany przepis art. 66 ust. 1 jest jeszcze dalej idącą sankcją, rodzącą dla kredytodawcy ryzyka jeszcze większe niż dotychczas funkcjonujące rozwiązanie prawne z art. 45 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim, ponieważ zakłada brak konieczności zwrotu nawet kapitału kredytu. Takie rozwiązanie może zachęcić podmioty, które dotychczas skupywały kredyty od konsumentów albo reprezentowały ich jako pełnomocnicy we własnych celach zarobkowych, do zwiększonej aktywności w obszarze przejmowania roszczeń konsumentów. Już obecnie firmy te coraz częściej działają jako pełnomocnicy konsumentów reprezentując ich przed sądem (co będzie także obejściem zakazu zawartego w projektowanym art. 67, który ma ograniczyć skupywanie przez te firmy kredytów od konsumentów).
WCZEŚNIEJSZA SPŁATA KREDYTU
W ocenie Kasy Krajowej przyjęty w art. 79 ust. 3 projektu termin 3 dni na przekazanie informacji o wysokości kwoty umożliwiającej dokonanie spłaty kredytu w całości, na określony dzień przypadający przed terminem spłaty określonym w umowie o kredyt konsumencki, jest zbyt krótki i rodzi ryzyko generowania błędnych informacji, zwłaszcza, jeśli w trakcie tego terminu przypada święto.
W związku z powyższym Kasa Krajowa proponuje zastąpić w art. 79 ust. 3 wyrazów „3 dni” wyrazami „14 dni roboczych”. Dłuższy termin zapewni możliwość prawidłowej realizacji obowiązków przez kredytodawców.
Kasa Krajowa ponownie proponuje rozważenie wyłączenia spod regulacji art. 80 kosztów składki ubezpieczeniowej przekazanej do zakładu ubezpieczeń za pośrednictwem kredytodawcy lub bez tego pośrednictwa. Należy podkreślić odrębność stosunku ubezpieczenia, innego niż ubezpieczenie spłaty kredytu, od stosunku kredytu. W przypadku innych niż ubezpieczenie spłaty kredytu ubezpieczeń (zarówno o charakterze życiowym, jak i majątkowym), dobrem chronionym nie jest bowiem sam kredyt, a życie lub zdrowie albo mienie konsumenta, które jest niezależne od kredytu. Wcześniejsza spłata kredytu nie wpływa na zakres i okres obowiązywania tej ochrony oraz nie wpływa na ochronę interesu konsumenta objętego takim ubezpieczeniem. Automatyczne pozbawienie konsumenta tej ochrony w razie wcześniejszej spłaty kredytu, pozbawiłoby go ochrony na wypadek zajścia zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową po wcześniejszej spłacie kredytu, co byłoby całkowicie niekorzystne dla konsumenta. Ponadto należy wskazać, że w przypadku ubezpieczeń to nie kredytodawca otrzymuje składkę lecz ubezpieczyciel i w związku z tym ewentualna składka powinna być zwracana przez ubezpieczyciela, a nie przez kredytodawcę i jedynie na zasadach określonych w umowie ubezpieczenia.
Z powyższych względów Kasa Krajowa ponownie proponuje dodanie w art. 80 ust. 4 w następującym brzmieniu:
„4. Postanowień ustępów poprzedzających nie stosuje się do składki ubezpieczeniowej związanej z ubezpieczeniem lub zabezpieczeniem kredytu bez względu na to czy składka ta została przekazana do zakładu ubezpieczeń za pośrednictwem kredytodawcy lub pośrednika kredytowego, czy została opłacona bezpośrednio przez kredytobiorcę. Zwrot składki ubezpieczeniowej następuje na zasadach określonych w umowie ubezpieczenia, której dotyczyła składka i dokonywany jest przez zakład ubezpieczeń, a nie kredytodawcę. Kredytobiorca nie ponosi odpowiedzialności za zwrot składki przez zakład ubezpieczeń. Umowa ubezpieczenia, innego niż ubezpieczenie spłaty kredytu, nie musi przewidywać automatycznego rozwiązania umowy ubezpieczenia w razie wcześniejszej spłaty kredytu i zwrotu niewykorzystanej części składki ubezpieczeniowej.”.
ŚWIADCZENIE USŁUG DORADCZYCH
W ocenie Kasy Krajowej projekt ustawy zakłada szerszy zakres obowiązków kredytodawcy/pośrednika kredytowego niż przewiduje to dyrektywa CCDII. Zgodnie z projektem ustawy konsument musi poinformować o swoich potrzebach – w dyrektywie CCDII potrzeby te są oceniane przez kredytodawcę na podstawie informacji przekazanych przez konsumenta. Projekt ustawy przewiduje także, że konsument ma przekazać informacje o swojej sytuacji osobistej, nie wskazując jednocześnie jakiego typu mają to być informacje. Projektowana regulacja budzi wątpliwość także w kontekście zasady minimalizacji pozyskiwanych danych osobowych wynikającej z RODO (a także zakazu oceny zdolności kredytowej na podstawie danych wrażliwych).
W zakresie obowiązku pozyskania informacji o celach konsumenta dyrektywa CCDII precyzuje, że chodzi o cele związane z umową o kredyt, natomiast projekt ustawy mówi ogólnie o celach konsumenta.
Ponadto projektowany przepis nakłada na kredytodawcę/pośrednika kredytowego obowiązek przedstawienia konsumentowi min. 3 propozycji ze swojej oferty wraz z formularzami informacyjnymi. Zgodnie z dyrektywą CCDII kredytodawca/pośrednik bierze pod uwagę odpowiednio dużą liczbę umów o kredyt ze swojej oferty i na tej podstawie rekomenduje co najmniej jedną umowę. Dyrektywa nie wymaga w stosunku do wszystkich branych pod uwagę ofert przekazania formularza informacyjnego.
W związku z powyższym Kasa Krajowa ponownie proponuje:
W art. 86:
- 1 po wyrazie: „celów” dodać myślnik i wyrazy: „związanych z umową o kredyt konsumencki”,
- w ust. 2 wyrazy: „co najmniej 3 oferty umów o kredyt konsumencki łącznie z formularzami informacyjnymi, o których mowa w art. 19,” zastąpić wyrazami: „co najmniej 1 ofertę umowy o kredyt konsumencki, z co najmniej 1 formularzem informacyjnym, o którym mowa w art. 19,”;
- po ust. 2 dodać ust. 2a w brzmieniu:
„2a. Obowiązek przekazania co najmniej 1 formularza informacyjnego określony w ust. 2 dotyczy przynajmniej formularza informacyjnego dotyczącego rekomendowanej umowy o kredyt konsumencki, która najbardziej odpowiada potrzebom, sytuacji oraz preferencjom i celom konsumenta związanych z umową o kredyt konsumencki.”.
SPRZECIW KONSUMENTA DOTYCZĄCY INFORMACJI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 105 UST. 4 PRAWA BANKOWEGO
Art. 140 projektowanej ustawy wprowadza zmiany w Prawie bankowym. Jedną z tych zmian, zawartą w art. 140 pkt 6, jest dodanie nowego art. 105¹ Prawa bankowego dotyczącego sprzeciwu konsumenta. W ocenie Kasy Krajowej rozwiązania przewidujące wstrzymanie udostępniania informacji przed rozpoznaniem sprzeciwu prowadzić może do przekazywania kredytodawcom niepełnych informacji i grozić może nieprawidłową oceną zdolności kredytowej i przekredytowaniem, jeśli ostatecznie okaże się, że sprzeciw był niezasadny.
Z tych przyczyn Kasa Krajowa ponownie proponuje rozważenie następującej zmiany:
W art. 140 projektu, w pkt 6 dodającym art. 105¹, ust. 3 i 4 otrzymuje następujące brzmienie:
„3. Instytucja utworzona na podstawie art. 105 ust. 4, w przypadku uzasadnionego przypuszczenia, że informacje objęte sprzeciwem dotyczą zobowiązania, które nie istnieje lub wygasło, do czasu rozpatrzenia sprzeciwu, udostępnia te informacje wraz ze wzmianką o złożonym sprzeciwie oraz uzasadnionym przypuszczeniem, że informacje objęte sprzeciwem dotyczą zobowiązania, które nie istnieje lub wygasło.
- Jeżeli instytucja utworzona na podstawie art. 105 ust. 4 zamierza uznać sprzeciw za zasadny i dokonać aktualizacji lub usunięcia informacji, o których mowa w art. 105 ust. 4, przed podjęciem tych czynności obowiązana jest wystąpić z odpowiednim wyprzedzeniem nie krótszym niż 14 dni o stanowisko do kredytodawcy, którego dotyczy ta informacja.”.
ZMIANY W USTAWIE O PRAWACH KONSUMENTA
Art. 149 projektowanej ustawy wprowadza zmiany w ustawie z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. W celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych oraz niezdefiniowanego w treści ustawy pojęcia „w formie głosowych komunikatów telefonicznych”, jak również dostosowania do brzmienia art. 16a ust. 4 dyrektywy 2011/83/UE, Kasa Krajowa ponawia propozycję, zgodnie z którą w art. 149 pkt 7 lit. c w treści zmienianego art. 39 w zmienianym ust. 2 wyrazy „w formie głosowych komunikatów telefonicznych” zastąpić wyrazami „z wykorzystaniem telefonii głosowej”.